ภาคผนวก#

ภาคผนวกของตำรานี้จัดทำขึ้นเพื่อเป็นเครื่องมือสนับสนุนการศึกษาค้นคว้าเพิ่มเติมของผู้เรียน ประกอบด้วยตารางสรุปกฎหมายการศึกษาสำคัญของไทย สาระสำคัญของมาตราหลักในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และอภิธานศัพท์กฎหมายการศึกษาไทย-อังกฤษ

ภาคผนวก ก: ตารางรายชื่อกฎหมายการศึกษาสำคัญของไทย#

ตารางต่อไปนี้รวบรวมกฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาของประเทศไทย ซึ่งได้กล่าวถึงตลอดทั้ง 14 บทของตำรานี้ พร้อมลิงก์เข้าถึงต้นฉบับหรือฉบับที่เผยแพร่โดยหน่วยงานราชการ

ภาคผนวก ข: สาระสำคัญของมาตราหลักในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542#

ภาคผนวกนี้สรุปสาระสำคัญของมาตราหลักในพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 ตามที่อ้างอิงในบทต่าง ๆ ของตำรา โดยอ้างอิงจากต้นฉบับ พ.ร.บ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติมที่เผยแพร่โดย สำนักปลัดกระทรวงศึกษาธิการ

มาตรา 4 — บทนิยาม#

มาตรา 4 กำหนดนิยามศัพท์สำคัญที่ใช้ตลอดทั้งพระราชบัญญัติ ได้แก่ “การศึกษา” หมายถึงกระบวนการเรียนรู้เพื่อความเจริญงอกงามของบุคคลและสังคมโดยการถ่ายทอดความรู้ การฝึก การอบรม การสืบสานทางวัฒนธรรม การสร้างสรรค์จรรโลงความก้าวหน้าทางวิชาการ การสร้างองค์ความรู้อันเกิดจากการจัดสภาพแวดล้อม สังคม การเรียนรู้และปัจจัยเกื้อหนุนให้บุคคลเรียนรู้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต นอกจากนี้ยังนิยาม “การศึกษาขั้นพื้นฐาน” “การศึกษาตลอดชีวิต” “สถานศึกษา” “มาตรฐานการศึกษา” “การประกันคุณภาพภายใน” และ “การประกันคุณภาพภายนอก” ซึ่งเป็นฐานคำศัพท์ที่ใช้ตีความกฎหมายลูกและระเบียบที่ตราขึ้นภายหลัง

มาตรา 6-9 — หลักการจัดการศึกษา#

มาตรา 6 กำหนดความมุ่งหมายของการจัดการศึกษาว่าต้องเป็นไปเพื่อพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ สติปัญญา ความรู้ และคุณธรรม มีจริยธรรมและวัฒนธรรมในการดำรงชีวิต สามารถอยู่ร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข มาตรา 7 กำหนดสาระสำคัญของกระบวนการเรียนรู้ที่ต้องปลูกฝังจิตสำนึกที่ถูกต้องเกี่ยวกับการเมืองการปกครอง ความเป็นไทย และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ มาตรา 8 วางหลักการจัดการศึกษาสามประการคือ เป็นการศึกษาตลอดชีวิตสำหรับประชาชน ให้สังคมมีส่วนร่วมในการจัดการศึกษา และการพัฒนาสาระและกระบวนการเรียนรู้ให้เป็นไปอย่างต่อเนื่อง มาตรา 9 กำหนดหลักการจัดระบบ โครงสร้าง และกระบวนการจัดการศึกษา 6 ประการ ได้แก่ เอกภาพด้านนโยบายและความหลากหลายในการปฏิบัติ การกระจายอำนาจไปสู่เขตพื้นที่การศึกษา สถานศึกษาและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น การกำหนดมาตรฐานการศึกษาและจัดระบบประกันคุณภาพ หลักการส่งเสริมมาตรฐานวิชาชีพครู การระดมทรัพยากรจากแหล่งต่าง ๆ และการมีส่วนร่วมของบุคคล ครอบครัว ชุมชน และองค์กรต่าง ๆ ในสังคม

มาตรา 10-14 — สิทธิและหน้าที่ทางการศึกษา#

มาตรา 10 รับรองสิทธิและความเสมอภาคในการเข้ารับการศึกษาขั้นพื้นฐานไม่น้อยกว่าสิบสองปีอย่างทั่วถึงและมีคุณภาพโดยไม่เก็บค่าใช้จ่าย รวมถึงกำหนดให้จัดการศึกษาสำหรับบุคคลที่มีความบกพร่องทางร่างกาย จิตใจ สติปัญญา และผู้ด้อยโอกาสอย่างเหมาะสม มาตรา 11 กำหนดหน้าที่ของบุคคลในการจัดการศึกษาแก่บุตรหรือบุคคลในความดูแลตามที่กฎหมายกำหนด มาตรา 12 เปิดให้บุคคล ครอบครัว องค์กรชุมชน องค์กรเอกชน องค์กรวิชาชีพ สถาบันศาสนา สถานประกอบการ และสถาบันสังคมอื่นมีสิทธิจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน มาตรา 13 กำหนดสิทธิของบุคคลผู้จัดการศึกษาขั้นพื้นฐานที่จะได้รับสิทธิประโยชน์ เช่น การสนับสนุนความรู้และเงินทุน มาตรา 14 กำหนดสิทธิของบุคคล ครอบครัว หรือองค์กรที่ให้การสนับสนุนหรือบริจาคทรัพย์สินเพื่อการศึกษาที่จะได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษีตามที่กฎหมายกำหนด

มาตรา 15-21 — ระบบการศึกษา#

มาตรา 15 แบ่งการจัดการศึกษาเป็น 3 รูปแบบ คือ การศึกษาในระบบ การศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย โดยให้สถานศึกษาจัดได้ทั้งสามรูปแบบและให้มีการเทียบโอนผลการเรียนระหว่างรูปแบบได้ มาตรา 16-17 กำหนดโครงสร้างระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน (ก่อนประถมศึกษา ประถมศึกษา และมัธยมศึกษา) และการศึกษาภาคบังคับเก้าปี มาตรา 18 กำหนดรูปแบบการจัดการศึกษาปฐมวัยและการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้แก่ ในสถานศึกษา หรือศูนย์การเรียน มาตรา 19-21 วางกรอบการจัดการอุดมศึกษาแบ่งเป็นระดับต่ำกว่าปริญญาและระดับปริญญา และเปิดทางให้กระทรวงอื่นหรือหน่วยงานของรัฐจัดการศึกษาระดับอาชีวศึกษาหรือวิชาชีพเฉพาะทางได้ตามความเหมาะสม

มาตรา 31-46 — การบริหารและการจัดการศึกษา#

มาตรา 31-33 กำหนดอำนาจหน้าที่ของกระทรวงศึกษาธิการในการส่งเสริม กำกับดูแล และกำหนดนโยบาย แผน และมาตรฐานการศึกษา รวมถึงการจัดตั้งสภาการศึกษา คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน คณะกรรมการการอาชีวศึกษา และคณะกรรมการการอุดมศึกษา เพื่อทำหน้าที่เสนอนโยบาย แผน และมาตรฐานในแต่ละระดับ มาตรา 34-38 วางโครงสร้างการบริหารและการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานโดยให้ยึดเขตพื้นที่การศึกษาเป็นฐาน มีคณะกรรมการเขตพื้นที่การศึกษาและสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาทำหน้าที่กำกับดูแลสถานศึกษาขั้นพื้นฐานและสถานศึกษาที่จัดการศึกษาเฉพาะทางในเขตพื้นที่ มาตรา 39-40 กำหนดให้กระจายอำนาจการบริหารและการจัดการศึกษาทั้งด้านวิชาการ งบประมาณ การบริหารงานบุคคล และการบริหารทั่วไปไปยังคณะกรรมการเขตพื้นที่การศึกษา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา และสถานศึกษาโดยตรง พร้อมให้มีคณะกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐานทำหน้าที่กำกับและส่งเสริมสนับสนุนกิจการของสถานศึกษา มาตรา 41-46 กำหนดบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการจัดการศึกษา การจัดการศึกษาของเอกชน และการส่งเสริมมาตรฐานวิชาชีพครู คณาจารย์ และบุคลากรทางการศึกษา ผ่านองค์กรกลางบริหารงานบุคคล

มาตรา 47-51 — ระบบประกันคุณภาพการศึกษา#

มาตรา 47 กำหนดให้มีระบบการประกันคุณภาพการศึกษาเพื่อพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาทุกระดับ ประกอบด้วยระบบการประกันคุณภาพภายในและระบบการประกันคุณภาพภายนอก มาตรา 48 กำหนดให้หน่วยงานต้นสังกัดและสถานศึกษาจัดให้มีระบบประกันคุณภาพภายในสถานศึกษา และให้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการบริหารการศึกษาที่ต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่อง โดยมีการจัดทำรายงานประจำปีเสนอต่อหน่วยงานต้นสังกัด มาตรา 49 กำหนดให้มีสำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.) มีฐานะเป็นองค์การมหาชน ทำหน้าที่พัฒนาเกณฑ์และวิธีการประเมินคุณภาพภายนอก และทำการประเมินผลการจัดการศึกษาเพื่อให้มีการตรวจสอบคุณภาพของสถานศึกษา โดยคำนึงถึงความมุ่งหมายและหลักการของกฎหมาย มาตรา 50 กำหนดให้สถานศึกษาให้ความร่วมมือในการจัดเตรียมเอกสารหลักฐานต่าง ๆ ที่มีข้อมูลเกี่ยวข้องกับสถานศึกษาตลอดจนให้บุคคลในสถานศึกษาให้ความร่วมมือในการให้ข้อมูลเพิ่มเติมแก่ สมศ. มาตรา 51 กำหนดกรณีที่ผลการประเมินภายนอกไม่ได้มาตรฐานให้สมศ.จัดทำข้อเสนอแนะการปรับปรุงแก้ไขต่อหน่วยงานต้นสังกัด และให้สถานศึกษาปรับปรุงภายในระยะเวลาที่กำหนด หากไม่ดำเนินการให้ สมศ. รายงานต่อคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน หรือคณะกรรมการการอาชีวศึกษา หรือคณะกรรมการการอุดมศึกษาเพื่อดำเนินการต่อไป

หมายเหตุ: เนื้อหาในภาคผนวก ก และ ข อ้างอิงโดยตรงจากตัวบทกฎหมายที่ระบุ URL ไว้ในบรรณานุกรม ผู้ศึกษาที่ต้องการอ้างอิงมาตราฉบับสมบูรณ์ควรตรวจสอบกับราชกิจจานุเบกษาหรือฉบับที่เผยแพร่โดยหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้องอีกครั้ง เนื่องจากกฎหมายบางฉบับมีการแก้ไขเพิ่มเติมภายหลัง

ภาคผนวก ค (อภิธานศัพท์) ของต้นฉบับ จัดแสดงเป็นหน้าแยกที่ [อภิธานศัพท์](/docs/back/glossary/)